Bugün 18 Ocak 2017 - Çarşamba
Spor Haberleri
Seri İlanlar
İhale İlanları
Foto Galeri
Video Galeri
Fatih Kısaparmak
Fatih Kısaparmak
bilgi@gunisigigazetesi.net
Ortak Kimlik Belgemiz: 28/11/2008
27 Kasım 2008 19:43
ORTAK KİMLİK BELGEMİZ: BAĞLAMA

O, binlerce yılın birikimini ve büyük göçün izlerini taşır. Halk müziğimizin kök hücresidir. Kültürel hafızasıdır ‘ozanlık geleneği’nin.

Soy kütüğümüz, parmak izimizdir o... Özgün motiflerinden biri ve en yaygın halk çalgısıdır Anadolu’nun. Toplumsal genlerimize, müzikal şifreler kodlamış tarihsel bir enstrümandır.

Türklerin batıya göç serüvenine tanıklık ederek gelir uygarlıklar beşiği Anadolu’ya. Nehirler misali bir büyük denize akan gezgin ozanlar, akıncılar ve ‘Horasan erenleri’ ile... Göç yollarında yeniden yoğrulur, tanıştığı birçok kültürle etkileşerek. Yetinmez, Anadolu’nun zengin kültür birikimiyle de kucaklaşır. Değiştikçe gelişir, geliştikçe değişir.

Büyük Selçuklular ve Osmanlılarla Kafkasya’dan Balkanlar’a, Ortadoğu’dan Kuzey Afrika’ya dek yayılır. Ve bu uzun yolculuğun her durağında, yeni yeni türevleri doğar… (Örneğin, Yunanlıların geleneksel sazı buzuki(bozuki) türer ‘bozuk sazı’ndan.)

MS 14. yüzyıla gelindiğinde, önemli bir ivme yaşanır evriminde. Fiziksel özellikleri, tınısı, ses rengi ve çalma tekniği, köklü değişimlere sancılanır. Kolca kopuzun sapına ‘perde’ bağlanır Anadolu’da. Önce iki telliden üç telliye dönüşür. Tellerin yalnızca sayısı değil, niteliği de değişir. At kılı, hayvan bağırsağı ve ipekten üretilen tel yerine, metal kullanımına geçilir. Böylece, ‘şelpe’ tekniği olarak bilinen, parmaklarla çalma geleneği zamanla terk edilir. ‘Tezene’ ya da ‘mızrap’ ile tanışılır. Derken, göğüs kısmının yapımında deriden vazgeçilir ve madensel telin basıncını karşılayabilmek için ağaç kullanılmaya başlanır. Zincirleme olarak, sazın boyutu büyür ve sap boyu uzar. Bu gelişme, ‘düzen’ denilen akort zenginliğini getirir beraberinde. O da, armonik yapının evrimini. Ezgiler, giderek farklılaşır ve çeşitlenir. ‘Yöresel tavır’lar kişilik kazanır böylelikle.

Kopuzun bazı türlerine ‘saz’ denilmesi 15. yüzyıla rastlar. Binlerce yılın birikimini ve büyük göçün izlerini taşıyan bağlama ise, benzeş sazların ortak adı olur sonradan.

Hayli kalabalık olan bağlama ailesinin üyeleri; yapılarına, tel ve perde sayılarına, boyutlarına, akort türlerine, çalınış biçimlerine, aşiret ve kavimlere, bölgelere ve çalındıkları mekânlara, hatta söyleniş biçimlerine göre meydan sazı, divan sazı, bağlama, bozuk (Bozok Türkmenleri’ne ait), tambura, çöğür, âşık sazı, cura, divan curası, bağlama curası, tambura curası, parmak curası, karadüzen, kopuz, komus, kobus, kobız, komıssaz, sazılak, çeşte, çangür, çağur, ruzba, ırızva, dombra (tambura), dütar, dıngıra, dıngırdak, destek, ikitelli, çiftetelli, bulgari, yelteme, baz, berene, harek vb. gibi birçok değişik adla anılır. Bu terminolojik farklılıklar, yaygınlığını ve çeşitliliğini gösterir bağlamanın...

Kolca kopuzun -belki de- Anadolu’daki ilk evrim basamağı olan ‘cura’, ailenin en küçük ve en ince ses veren çalgısıdır. En büyük ve en kalın sese sahip olan versiyonu ise ‘meydan sazı’dır. Son dönemlerde, daha çok bas partilerini icrada kullanılan ve ritm ağırlıklı olarak çalınan ‘bas bağlama’nın yanı sıra, farklı ve güçlü bir tınısı olan ‘elektro bağlama’ da yaygınlaşmaktadır.

Bağlama, aslen üç ana bölümden oluşur: Tekne, göğüs ve sap... Sap kısmında, misina ile bağlanmış ‘perde’ler vardır. Kopuzun perdesiz bir çalgı olarak doğduğu, sonradan bağlanan ilk perdelerin ise ‘pentatonik’ olduğu bilinir. Yerleşik düzene ve toplu icralara geçilmesiyle birlikte, tel ve perde sayıları artar. Günümüz Türk Müziği’nde kullanılan ‘komalı sistem’e ait 24 ses, bağlamada da kullanılmaya başlanır.

Günümüz bağlaması, genellikle yedi tellidir. Tellerin, üzerinden geçirilerek tekneden burgulara dek gergin bir şekilde kullanılabilmesini sağlayan araçlara ‘eşik’, akort yapmaya yarayan parçalara ise ‘burgu’ denir. İkişerli ve üçerli olarak üç grup hâlinde takılan teller, istenen ‘düzen’e akortlanabilir. Çeşitli yörelerde ve farklı adlarla kullanılan yirmi civarında düzen vardır. Birçok alt grupları da bulunan ana düzenler, bozuk düzeni, bağlama düzeni, misket düzeni ve müstezat düzenidir. Bunlar, yörelerin tonal ve makamsal özellikleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Gelelim, yaprak veya oyma olarak üretilen bağlamanın yapımına: Özen gösterilen ilk aşama ağaç seçimidir. Özgül ağırlığı fazla olan, sert yapılı ağaçlar tercih edilir. İyi ses verebilme özelliği bulunan bu ağaçlar titizlikle seçilir ve doğal ortamda kurumaları sağlandıktan sonra sazın iskeleti oluşturulur.

Bağlamanın tekne, göğüs, sap, eşik ve burgu gibi farklı bölümlerinin yapımında dut, ardıç, kestane, kavak, ceviz, gürgen, ladin, kayın, maun, şimşir, sedir, abanoz, kelebek ve ıhlamur gibi değişik ağaçlardan yararlanılır. Ancak, bağlama yapım ustaları, söz konusu farklı kısımları üretirken bile, birbirine yakın özelliklere sahip ağaçları kullanırlar. Bunun önemini de, “Ağaçlar birbirini sevmeli” diyerek ifade ederler. Yani, bağlamanın bedeninde de, yüreğinde de aşk bulunmalı ve bu aşk, yüzyıllar boyu söylenecek türkülerin ateşi olmalıdır.
Çok sözleri az, az sözleri öz söylemek gerekirse; toplumsal öykülerimiz olan türküler, bağlamanın gönderinde dalgalanan kültür bayraklarımızdır. Onlara ilişkin bilimsel ve çağdaş araştırmalar yapmak ise evrensel ufuklu bir çaba…

Bağlama da, türküler de, yalnızca ülkemizin değil tüm insanlığın, ‘Dünya’ adlı bu gezegenin ortak kültür miraslarıdır. Yeryüzünde yaşam devam ettiği sürece aşk, umut, mutluluk, şikayet, başkaldırı, acı, keder, sevinç gibi insani duygular bu sazın havası, suyu olacak ve türküler yüreğimize akmaya devam edecektir…
BU YAZIYI PAYLAŞIN!
Facebook'ta Paylaş Twitter'da Paylaş Digg'de Paylaş Del.icio.us'ta Paylaş Google'da Paylaş Yahoo'da Paylaş Technorati'de Paylaş
Yorum Yaz
Adınız Soyadınız
Yorumunuz
Yorumu Doğrula

Yorumlar
25 Haziran 2009 16:16
43407 kez okundu
23 Haziran 2009 13:01
11272 kez okundu
28 Kasım 2008 18:40
8105 kez okundu
03 Ağustos 2007 18:25
5667 kez okundu
13 Ağustos 2007 18:11
5491 kez okundu
20 Ağustos 2007 18:09
5132 kez okundu
27 Ağustos 2007 18:04
5082 kez okundu
27 Kasım 2008 19:43
4444 kez okundu
04 Eylül 2007 03:06
9922 kez okundu
Günışığı Android Uygulaması
ELAZIGELAZIG
Ulu Cami’nin eğriliği tescillendi
1657 kez görüntülendi
Elazığ'da bisiklet yarışı
17236 kez görüntülendi
Sivasspor Maçı
44006 kez görüntülendi
Fenerbahçe Maçı
56215 kez görüntülendi
Sıra
Takım
O
G
M
P
1
ESKİŞEHİRSPOR
17
10
3
31
2
GÖZTEPE A.Ş
17
9
4
31
3
YENİ MALATYASPOR
17
9
4
31
4
SİVASSPOR
17
8
4
29
5
BOLUSPOR
17
8
6
27
6
BALIKESİRSPOR
16
6
4
24
7
DENİZLİSPOR
17
8
6
24
8
GİRESUNSPOR
17
6
5
24
9
ÜMRANİYESPOR
16
6
5
23
10
ALTINORDU
17
5
5
22
Günışığı Gazetesi - Yeni Medya Gazetecilik Basın Yayın Ltd. Şti. Tüm Hakları Saklıdır © 2005-2013