TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASALARI


 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASALARI

 

Halen yürürlükte olan anayasamız 12 Eylül darbesi sonrası yapılan bir anayasadır ve günümüz toplumunun ihtiyaçlarına cevap veremez durumdadır.

 

Bugün TBMM içinde bulunan partiler artık bu anayasanın toptan değiştirilerek daha demokratik ve bütün bireylerin ihtiyaçlarını ve beklentilerini karşılayacak yeni bir anayasa yapılması konusunda fikir birliği içindedirler.

 

Bugünlerde TBMM çatısı altında yeni ve sivil bir anayasa yapmak amacı ile çalışma başlamış ve bir komisyon oluşturulmuştur.

 

Yıllardır ülkemizin gündeminde yeni bir anayasa yapılması konusu tartışılmaktadır. Mevcut anayasa ile ilgili geçmiş yıllarda belli maddeler değiştirilmiştir.

 

Anayasa değişikliği gündemimizde olan konulardan birisi olduğu için bu haftaki yazımda geçmişte yapılan anayasalar ve özellikleri konusunda değerlendirmeler yapmak istedim.

 

Anayasa Nedir?

 

Anayasa, Devletin kuruluşunu, yasama, yürütme ve yargılama kuvvetleri ile yurttaşların hak ve görevlerini düzenleyen temel kanundur.

 

 Anayasalar genel olarak temel hükümler koyarlar.

 

 Değişebilir ayrıntıları öbür kanunlara bırakırlar.

 

 Anayasa, bir devletin yönetim biçimini belirtir.

 

 Devletin temel kanunudur.

 

Vatandaşların temel hak ve görevlerini bildirir.

 

Türkiye'nin de aralarında bulunduğu çoğu ülkede anayasa, yazılı ve bütünsel bir belgedir.

 

Bu tip ülkeler "şekli" anlamda anayasaya sahiplerdir.

 

Oysa İngiltere'de yazılı bir anayasa yoktur. Buna ise "teamüli anayasa" denmektedir.

 

Bu ülkede temel kurumların işleyişi yüzlerce yıllık geleneklere, yasalara ve belgelere göre düzenlenir.

 

Sivil Anayasa Nedir?

 

Bağımsız yargı çerçevesinde, anayasanın kurallar bütünü dahilinde, hiç bir fikirden etkilenmeyen, dil, din, ırk, cinsiyetgözetmeden tüm toplumun eşit haklar içinde yaşaması için oluşturulan kurallar bütününe sivil anayasa denir.

 

Anayasa Türleri nelerdir?

 

1- Yazılı Anayasa

 

2- Geleneksel Anayasa

 

3- Yumuşak Anayasa

 

4- Katı (Sert) Anayasa

 

5- Çerçeve Anayasa

 

6- Kazuistik Anayasa

 

Türkiye'de Anayasal Süreç

 

1808 tarihinde ilan edilen Sened-i İttifak ile başlayıp günümüze kadar devam etmektedir

 

Osmanlı'da Sened-i İttifak ile Türk tarihinde ilk defa devlet iktidarı sınırlandırıldığından, bu belge Türk tarihinde ilk "anayasal belge" kabul edilmektedir

 

Türkiye’de milletçe yapılan ilk anayasayı 20 Ocak 1921'de Birinci Büyük Millet Meclisi,

 

İkinciyi de 20 Nisan 1924'te İkinci Büyük Millet Meclisi hazırladı.

 

27 Mayıs Devrimi'nden sonra Kurucu Meclis'in hazırladığı üçüncü anayasa, 9 Temmuz 1961'de halk oyuna sunulup milletçe kabul edildi.

 

9 Nisan 1963'te çıkarılan bir kanunla Anayasanın ilk dört maddesinin değiştirilmesi ve değiştirilmesini önermek kesinlikle yasaklandı.

 

27 Mayıs «Hürriyet ve Anayasa Bayramı» olarak ulusal bayramlarımız arasına katıldı.

 

1982 Anayasası olarak da bilinen anayasa, Türkiye Cumhuriyeti'nin 1982'den bu yana geçerli olan anayasasıdır.

 

12 Eylül 1980 darbesi sonrasında askeri yönetimin emriyle Danışma Meclisi tarafından hazırlanmış ve 18 Ekim 1982tarihinde kabul edilerek yürürlüğe girmiştir.

 

1 – 1921 Anayasası - Teşkilat-ı Esasiye Kanunu(20 Ocak 1921)

 

Teşkilat-ı Esasiyenin Özellikleri:

 

1 – Olağanüstü durum için hazırlandığından dolayı geniş kapsamlı değildir.

 

2 – Milli Egemenliği yansıtan ilk siyasi belgedir.

 

3 – Temel hak ve hürriyetlere yer verilmemiştir.

 

4 – 23 madde, 1 ek bölümden oluşur.

 

5 – Yeni devlete işlerlik kazandırdı. 

 

6 – Laik bir anayasa değildir.

 

7 – Kuvvet ve yetkinin kaynağı millettir.

 

8 – Meclisin üstünde güç yoktur.

 

9 – En önemli değişikliğini cumhuriyetin ilanı ile gördü.

 

10 – Yeni devletin kurulduğunu belgeledi.

 

11 – TBMM’nin meşruluğunu tanıttı.

 

12 – Amasya Genelgesinden itibaren oluşan ruh resmi hüviyet azandı.

 

13 – Meclis hükümeti sistemi benimsendi.

 

14 – Milli egemenlik ilkesi yasallaştı.

 

15 – Güçler Birliği ilkesi kabul edilmiştir. Buna göre kanun yapma, yürütme yetkisi ve yargı milletin tek temsilcisi olan TBMM’ye verilmiştir. Bu madde Kurtuluş Savaşı yıllarında daha çabuk karar alabilmek için uygulanmıştır.

 

2 – 1924 Anayasası (20 Nisan 1924):
Kapsamı

 

1 – Egemenlik milletindir.

 

2 – Devletin şekli Cumhuriyettir.

 

3 – Devletin dini İslam, Başkenti Ankara, dili Türkçedir.

 

4 – Yasama, yürütme ve yargı meclise aittir.

 

5 – Kişi hürriyeti başkasının hürriyetinin başladığı yerde biter.

 

6 – Vekiller 4 yılda bir seçilir.

 

7 – Seçme yaşı 22; seçilme yaşı 30’dur.

 

8 – Cumhurbaşkanı 4 yılda bir seçilir. Tekrar seçilebilir.

 

9 – Seçme ve seçilme erkekler aittir.

 

10 – Vatandaşlar kanun önünde eşittir.

 

11 – Kabine sistemi geçerlidir.

 

12 – Cumhuriyet sistemi değiştirilemez.

 

Özellikleri

 

1 – Meclis hükümeti sistemi ile parlamenter sistem arasında bir geçiştir.

 

2 – Türk İnkılabının hukuki temelleri atıldı.

 

3 – Yargı kısmen meclisin dışına alındı.

 

4 – Kanun-ı Esasi kesin olarak yürürlükten kalktı.

 

5 –En uzun ömürlü anayasamızdır.

 

6 – İnkılaplar dönemi anayasası olduğundan dolayı, en fazla değişikliğe uğrayan anayasamızdır.

 

7 – 1928’de, anayasadan “devletin dini İslam’dır” maddesi atılarak, anayasa laikleşti.

 

8 – 1934’de kadınların seçme ve seçilme hakkı anayasaya alındı.

 

9 – 1937’de Atatürk ilkeleri anayasaya alındı.

 

10 – 1945’de anayasanın dili sadeleştirildi.

 

11 – 1952’de anayasanın eski dili tekrar kabul edildi.

 

3-1961 Anayasası

 

Kapsamı

 

1 – Kuvvetler ayrılığı prensibi benimsendi.

 

2 – Cumhuriyet senatosu kuruldu.

 

3 –Nispi temsil sistemi benimsendi.

 

4 – Anayasa Mahkemesi kuruldu.

 

5 –Kişisel hak ve hürriyetler genişletildi.

 

6 – Cumhuriyetin nitelikleri değişmez kabul edildi.

 

7 –Sosyal hukuk devleti anlayışı benimsendi.

 

8 –Yürütme sınırlandırıldı.

 

9 – Cumhurbaşkanlığı sembolikleştirildi.

 

10 –Üniversiteler, TRT, DPT ve MGK anayasaya alındı. 

 

11 – Anayasa Mahkemesi, Kanun Hükmünde Kararname çıkarma, Yüksek Savcılar Kurulu, Yüksek Hâkimler Kurulu ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi benimsendi.
12 – Meclis 450 üyeden, Cumhuriyet Senatosu 150 üyeden oluştu.

 

13 – Vekiller 4 yılda bir; senatörler 6 yılda bir seçilecektir.

 

14 – Siyasi parti hakları anayasaya alındı.

 

1961 Anayasasının Özellikleri

 

1 –27 Mayıs 1961 askeri darbesi sonucunda hazırlandı.

 

2 – Yapılan darbeyi haklı gösterme eğilimindedir.

 

3 – Siyasi iktidarın uygulamalarına karşı olduğu için bir tepki anayasasıdır.

 

1982 Anayasası

 

Özellikleri

 


1 – 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonucunda hazırlanmıştır.

 

2 – 1982’de yapılan referandum sonucunda hem anayasa hem de cumhurbaşkanı belirlendi.

 

3 – Kişisel hak ve hürriyetler kısıtlandı

 

4 – Cumhuriyet senatosu kaldırıldı.

 

5 – Milletvekili sayısı 400 olarak belirlendi. (1987’de 450’ye çıkarıldı.)

 

6 – Milletvekili seçimlerinin 5; Cumhurbaşkanlığı seçiminin 7 yılda bir yapılması kabul edildi.

 

7 –Bir tepki anayasasıdır.

 

8 –Yapılan darbeyi haklı gösterme eğilimindedir.

 

9 –Yürütmeyi güçlendirmeye çalışmıştır.

 

10 – Değişmeyecek hükümleri çoktur.

 

11 – Cumhurbaşkanlığı sembolik olmaktan çıkarıldı.

 

Ben günümüz şartları dikkate alındığında sivil bir anayasa yapmanın zamanının çoktan geldiği inancındayım.

 

Sizce?...

 

 

YAZIYI PAYLAŞ!

YAZARIN SON 5 YAZISI
21Ekm

Ben mi, biz mi?

14Ekm

Dolar Bahane, Zamlar Şahane

07Ekm

Gecen Hafta Öne Çıkanlar

30Eyl

Lojman Saltanatı ve İsrafı

23Eyl

Fuara dair

  • Ana Sayfa
  • Günışığı Gazetesi web sitesi, BETA aşamasındadır. Çok yakında tüm özellikleri ile sitemizi kullanabileceksiniz. Beta sürümde sadece haber ve köşe yazıları gibi içerik modülleri aktif edilmiştir.